Van cơ thủy lực là gì?
Van cơ thủy lực dùng lực từ tay người vận hành hoặc cơ cấu chuyển động của máy để thay đổi đường đi của dầu. Thiết bị thường được dùng để điều khiển xi lanh tiến, lùi hoặc mô tơ quay theo hai hướng, phù hợp với nhu cầu thao tác tại chỗ hay chuyển trạng thái theo hành trình máy.
Khi mua mới hoặc thay thế, cần đối chiếu cách tác động, sơ đồ đường dầu và điều kiện làm việc. Hình dáng hoặc kích thước kết nối giống nhau chưa đủ để xác định hai van phù hợp với cùng một hệ thống.
Các kiểu điều khiển cần phân biệt
Van gạt tay một cần thường điều khiển một cơ cấu hoặc chức năng. Loại hồi giữa bằng lò xo đưa cần về trung tâm khi thả tay. Loại giữ vị trí, thường gọi là gạt dính, duy trì trạng thái đã chọn đến khi người vận hành chuyển cần.
Van phân phối nhiều cần tập trung nhiều bộ phận điều khiển trên cùng thân van. Mỗi cần thường phụ trách một chức năng, chẳng hạn nâng hoặc kẹp. Khả năng vận hành nhiều cơ cấu đồng thời còn phụ thuộc vào mạch dầu, lưu lượng bơm và tải.
Van hành trình con lăn nhận tác động từ cam hoặc bộ phận chuyển động của máy. Khi cơ cấu đến vị trí xác định, lực tác động lên con lăn làm van chuyển đường dầu. Loại này phù hợp với nhu cầu điều khiển theo vị trí cơ khí.
Nguyên lý chuyển hướng dòng dầu
Ở nhiều van phân phối, con trượt bên trong dịch chuyển để nối hoặc ngắt các đường dầu. Cổng P nhận dầu từ bơm, T dẫn dầu về thùng, A và B nối với cơ cấu chấp hành. Một số van dùng ký hiệu R cho cổng hồi.
Với cấu hình đảo chiều thông dụng, một vị trí nối P với A và B với T; vị trí đối diện đảo các kết nối này. Dầu được cấp sang khoang còn lại của xi lanh hoặc đổi hướng qua mô tơ, tạo chuyển động ngược chiều.
Trạng thái trung tâm quyết định đường đi của dầu khi cần gạt ở giữa. Có cấu hình nối P về T và chặn A, B; cấu hình khác có cách thông hoặc chặn khác. Vì vậy, cần đọc sơ đồ con trượt để chọn đúng trạng thái nghỉ của máy.
Van liền áp và tình huống sử dụng
Van gạt tay liền áp tích hợp bộ phận giới hạn áp suất, thường là van tràn. Khi áp suất đạt ngưỡng cài đặt, bộ phận này mở đường xả dầu để hạn chế áp suất theo thiết kế. Chức năng điều chỉnh lưu lượng, nếu có, cần được xác nhận riêng.
Với máy ép vận hành tại chỗ, van gạt tay giúp chủ động cấp dầu và đảo chiều xi lanh. Máy có nhiều chức năng có thể cân nhắc van nhiều cần để tập trung thao tác. Khi cần chuyển đường dầu tại một điểm hành trình, van con lăn có thể nhận tác động trực tiếp từ cơ cấu máy.
Cách chọn van cơ thủy lực phù hợp
Trước hết, xác định cơ cấu cần điều khiển, số chức năng và trạng thái mong muốn khi ngừng tác động. Từ đó đối chiếu số cửa, số vị trí, sơ đồ con trượt và cơ chế hồi hoặc giữ cần.
Lưu lượng phải phù hợp với lượng dầu thực tế đi qua van. Van quá nhỏ có thể tăng tổn thất áp suất và nhiệt độ dầu. Áp suất cần được kiểm tra riêng tại cổng cấp, cổng làm việc và cổng hồi theo tài liệu từng sản phẩm.
Van lắp ren cần đúng chuẩn ren và cách làm kín. Cách gọi ren 17 hay ren 21 chưa đủ để phân biệt G, Rc hoặc NPT. Van lắp đế phải khớp mặt lắp, vị trí cửa dầu, lỗ bắt bu lông và gioăng. Với van con lăn, cần kiểm tra thêm hướng tác động và hành trình cho phép.
Tư vấn mua và thay thế van
Để được tư vấn tại Thủy Khí Điện, khách hàng có thể cung cấp mã van cũ, ảnh nhãn và sơ đồ đường dầu, kiểu kết nối, lưu lượng bơm, áp suất cùng yêu cầu vận hành. Với van hành trình, nên bổ sung ảnh vị trí cam và con lăn.
Câu hỏi thường gặp về van cơ thủy lực
Van hành trình thủy lực có phải công tắc hành trình điện không?
Không, van hành trình thủy lực tác động trực tiếp đến đường dầu, còn công tắc hành trình điện thay đổi trạng thái tín hiệu điện. Khi thay thế, cần xác định thiết bị đang điều khiển dầu hay gửi tín hiệu đến bộ điều khiển.
Nên chọn van tự hồi hay van gạt dính?
Chọn van tự hồi khi cần trở về trạng thái xác định sau khi thả tay; chọn gạt dính khi cần duy trì vị trí điều khiển. Phải kiểm tra thêm sơ đồ đường dầu vì cơ chế hồi cần không quyết định toàn bộ phản ứng của máy.
Hai van cùng ký hiệu 4/3 có thay thế được cho nhau không?
Chưa thể kết luận chỉ từ ký hiệu 4/3, vì ký hiệu này thể hiện bốn cửa và ba vị trí. Cần đối chiếu trạng thái trung tâm, kiểu điều khiển, giới hạn làm việc và kích thước lắp đặt.
Van chặn A và B ở giữa có giữ xi lanh không tụt không?
Không nên xem trạng thái chặn A, B của van con trượt là bảo đảm giữ tải tuyệt đối. Xi lanh vẫn có thể dịch chuyển do rò rỉ bên trong van hoặc xi lanh; yêu cầu giữ tải cần được đánh giá theo toàn bộ mạch.
Sau khi thay van, vì sao xi lanh chạy chậm hoặc dầu nóng hơn?
Nguyên nhân có thể liên quan đến lưu lượng qua van, tổn thất áp suất hoặc sơ đồ trung tâm không phù hợp với mạch bơm. Cần kiểm tra đúng mã van, đường hồi và áp suất vận hành trước khi kết luận van bị hỏng.